مربی محوری یا مربی سالاری؟

بدون شک یکی از کارهای مهمی که امیر کبیر در زمان صدارتش انجام داد، تاسیس دارالفنون بود، این مدرسه به عنوان نخستین مرکز آموزشهای مهارتی در کشور نقش مهمی در به روز رسانی و توسعه مشاغل و از همه مهمتر تحول در سیستم انتقال مفاهیم مهارت آموزی از شیوه استاد شاگردی به سبک مدرسه ای مدرن و گروهی ایفا کرد.
صد البته پس از تاسیس نخستین کارگاهای آموزشهای فنی و حرفه ای به سبک و سیاق جدید، و با توجه به تبعیت این آموزشها از الگوهای نوین یادگیری، اجرای فرآیند و کانالیزه کردن این آموزشها، به سبب نوپا بودن، تقلید از الگوهای غیر بومی و ناسازگاری با فرهنگ عمومی، تحقق اهداف سیستم مهارت آموزی نوین را با چالش هایی مواجه کرد.
باید پذیرفت که مهارت آموزی یک سیستم است، سیستمی که بر اساس الگوی متداول در معرفی سیستم ها، دارای ورودی(داده) و خروجی(ستاده) و واحد پردازش، همراه با بازخورد است، مربیان در حقیقت واحد پردازش یا همان اعمال فرآیند بر داده ها و از ارکان اصلی نظام مهارت آموزی محسوب می شوند، مربیان بعنوان واسطه انتقال مفاهیم و استانداردهای توانمندسازی، قریب به اتفاق وظیفه پردازش و آماده سازی ستاده های سیستم را عهده دار هستند.
مربی محوری یا مربی سالاری
مربیان به عنوان رکن اصلی سازمان، وظیفه آموزش به کارآموزان را در کنار وظیفه های متعدد دیگر از جمله حرکت در راستای بروز رسانی و بازآموزی، استفاده از دانش و شیوه های نوین انتقال مفاهیم آموزشی در کارگاه، بکارگیری استانداردهای آموزشی، طرح درس، همکاری در تدوین و بازنویسی استانداردها، اجرای آزمونهای عملی تعین صلاحیت حرفه ای کارآموزان، اصناف و متقاضیان تعین سطح، طراحی سوالات سنجش و ارزیابی را عهده دار هستند.
توجه به این وظایف و بلاخص وظیفه اصلی مربیان که آموزش در کارگاهای آموزشی است، نشان می دهد که نقش مربی در سیستم آموزشهای مهارتی یک نقش اصلی و پر رنگ است، محوریت مربی بر مبنای وظایف مهم در این سیستم انکار ناپذیر است، این محوریت به معنی این است که بیشتر اهداف سازمان فنی و حرفه ای به نقش مربیان گره خورده است، سوای آموزش که به عنوان وظیفه اصلی سازمان، جزء شرح شغل و از تعهدات مربیان محسوب می شود، تدوین و باز نویسی استانداردها که خمیرمایه و جوهره آموزش بر مبنای آنها شکل می گیرد، با همکاری مربیان صورت می پذیرد، ارائه نقطه نظرات آموزشی و اداری و مشارکت در ارائه تعهدات و برنامه ریزی سالیانه و همکاری در احصاء نیازسنجی آموزشی، همه و همه نشان از نقش محوریت مربیان دارد.
بطور خلاصه مربی محوری یعنی تحقق اهداف اصلی سازمان در گرو اقدامات وظیفه ای مربیان است، علاوه بر آموزش استفاده موثر از ظریفت مربیان و تخصص و تجربه آنها در عوامل پشتیبان، بهبود بهره وری سازمانی را به دنبال دارد، حضور مثمر ثمر در سایر واحدها و حتی مشارکت در سیاست گزاری و تصمیم گیری های کلان سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور نیز بر محوریت حقیقی مربیان تاکید می کند.
اما در کنار تبین مفهوم مربی محوری، امروزه یکی از چالش های اساسی در سیستم مهارت آموزی، عدم ایفای نقش مورد انتظار آموزشی مربیان و بلاخص کمتر ظاهر شدن آنها در ایفای نقش های پشتیبان است، عدم شفافیت در شرح وظیفه و رسته آموزشی مربیان در کنار عوامل حاشیه ای جبران خدمت مانند: حقوق و حق التدریس و پاداشهای سالیانه که از سنخ عوامل انگیزشی هستند، واحد پردازش سیستم آموزش فنی و حرفه ای را با اختلال روبرو کرده است که به تبع آن اختلال در کلیت سیستم سازمان را به دنبال دارد.
مربی سالاری در حقیقت واکنش عجولانه مربیان به مشکلات ساختاری و در اعتراض به نظام جبران خدمت سازمان است، مربی سالاری بنحوی طغیان مجموعه ای از خواسته های معقول و نامعقول مربیان در اعتراض به قوانین (خوب یا بد) موجود است، همانطور که در یک تیم فوتبال پدیده بازیکن سالاری که از تفکر گروهی، قومی، نژادی و جزیره ای سرچشمه بگیرد، می تواند باعث بی نظمی و نادیده گرفتن دستورات مربی و ضربه زدن به تاکتیک تیمی و نهایتا شکست تیم شود، مربی سالاری هم در نظام آموزش مهارتی مهلک و ویرانگر است.

پدیده وارونگی قدرت

مربی سالاری در سازمان آموزش فنی و حرفه ای معضلی است که سالهاست سیستم مهارت آموزی با آن دست و پنجه نرم می کند، تشکیلِ تشکّل و انجمن های صنفی خارج از چهار چوب رسمی سازمان و در راستای تامین منافع گروهی با توجه به سیستمی بودن نظام آموزش مهارتی، سبب بروز تعارض در اهداف سازمان می‌شود، گره خوردن اهداف سازمانی با منافع گروهی از اعضای آن و اعمال فشار عمودی، نهایتا به اخذ تصمیم هایی که در آن مصالح کلیه کارکنان سازمان رعایت نمی شود، می‌انجامد و تعارض سازمانی را از یک گروه به تمامی بدنه آن تسری می بخشد، از این فرآیند به عنوان وارونگی قدرت می توان یاد کرد.

پدیده عِرق صفر

تجربه های قبل نشان داده است ایجاد تشکل های صنفی در داخل مجموعه ، باعث می شود احساس عدم تعلق و بی انگیزگی نسبت به سیاست های کلان سیستم در این گروه غیر رسمی در قالب سستی و عدم واکنش اعضاء به محرک‌های برون سازمانی خود را نشان دهد، این موضوع نیز باعث کاهش عِرق سازمانی و بی‌انگیزگی و در نهایت عدم پایبندی مربی به وظایف ثانویه‌ی پشتیبانی شود که در موازات وظیفه آموزشی او قرار دارد، با رسوخ اپیدمی سستی در مربیان به عنوان واحد پردازش سیستم، راندمان سیستم نیز با افت معنی دار و حتی کمینه مواجه خواهد شد.
گرفتار شدن در تسلسل باطل روزمرگی و عملکرد رفع تکلیفی، غلبه دیدگاه منافع فردی در انتخاب دوره های تربیت مربی که می تواند در قالب حق ماموریت و یا فعالیت های شخصی و خارج از سازمان مورد استفاده قرار گیرد، ارتقاء طبقه شغلی با استفاده از کپی کاری‌های پژوهشی، تمایل حداکثری به تغیر پست از مربیگری به اداری و کارشناسی، ارتقاء تحصیلی خارج از محدوده رشته تخصصی، عدم مشارکت فعال در نظام پیشنهادات به منظور اصلاح و بهبود رویه ها، عدم همکاری لازم در حوزه مشاوره و هدایت تحصیلی در کنار افت کیفیت تدریس و ارائه آموزش از پیامدهای بعدی مربی سالاری هستند که نمونه آنها در مراکز آموزش فنی و حرفه ای به وفور به چشم می‌خورد.

اکنون سوال این است:

آیا سازمان توان گذار از مربی سالاری را دارد؟ و راهکارهای عبور از این چالش به سمت مربی محوری چیست؟ جواب این پرسش مثبت است، با اعمال این سه فرایند مجددا سازمان در راستای مربی محوری حرکت خواهد کرد و جایگاه اصلی خود را پیدا می کند.
۱-بازتعریف رسته مربیان از فنی و مهندسی به آموزشی
۲-تغیر سیستم پرداخت حقوق، پاداش و جبران خدمت مربیان از محاسبه بر مبنای ۷/۵ ساعت موظفی روزانه (برابر اشل قانون کار) به ۱۰۰ ساعت موظفی ماهیانه آزاد
۳-تدوین دستورالعمل جامع جذب و به کار گیری و بازآموزی و ارتقاء مربیان

 

Avatar

محمدسلیم عباسی

متولد ۱۳۵۱ کارشناس آموزش فنی و حرفه‌ای و مدرس دانشگاه، مهندس برق الکترونیک، کارشناس ارشد مدیریت دولتی گرایش تحول و دکترای زبان و ادبیات فارسی

محصولات مرتبط

1 نظر

    پرستو کاظمی
  • با کمال احترام برای مربیان، معتقد هستم آموزش به ویژه آموزش های مهارتی یک فرایند هزینه بر است.بنابراین می بایست به معنای واقعی سفارش محور باشد . به این معنا که سازمان لازم نیست مربی رسمی داشته باشد . برای دوره های درخواستی از متخصصین و استادکاران ماهر با استفاده از تجهیزات به روز سایر دستگاه ها یا سازمان ها و آموزشگاه های آزاداستفاده نماید. این چنین سیستمی آموزش های اثربخش ارائه خواهد نمود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *